Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Koşukler anne murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde ahaliın orospuı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kere, bir doğa vakaı evet da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mahal adlarının, hatta konuların dahi değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü koşukler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriya katakulli havaları mahal tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık tarz adı verilmektedir.

Türklerde emeklenen konulara göre bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına göre koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Katlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Hile koşukleri
Zevk ve efsanevi koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri