Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler temel dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin majör çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde yaratmaın varlıkı olurlar ve yaratmaın her kesimine hitap fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu misil, bir tabiat olayı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, ayrıca konuların birlikte değiştiği görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine yer uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoklukla olta havaları yer hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün cazibe adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara bakılırsa bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Kontralıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Entrika türküleri
Tab ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri