Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve giderek anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin kocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde halkın dünyalıkı olurlar ve halkın her kesimine seslenme eden sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu yol, bir huy hadiseı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, ayrıca mevzuların de değiştiği görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü yırler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine meydan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya piyes havaları arz kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün ortam adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara gereğince bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına gereğince yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Karşıtlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Piyes yırleri
Karakter ve efsanevi yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri